“ОРТ” дар суҳбати Аҳмадшоҳи Масъуд

Бо чархбол аз Кӯлоб ба Афғонистон, ба дараи Панҷшер расидем. Бегоҳ ҳамроҳи одамони Масъуд савори мошинҳо шуда, барои мулоқот бо Аҳмадшоҳ Масъуд, ки ҳанӯз дар Тоҷикистон ба мо ваъда дода буданд, роҳ сӯйи кӯҳистон пеш гирифтем.

Ногаҳон роҳ ба охир расид. Аз он ҷо ба баъд танҳо пайроҳаи танге мемонд, ки бар лаби ҷарӣ тӯл мекашид. Дар тарафи чап, садҳо метр поёнтар аз мо рӯди пуртуғёни Панҷшер меғуррид. Торикӣ чунон ғафс буд, ки танҳо он чиро дидан мумкин буд, ки нури моҳ аз дили шаб берун мекашид.

Он лаҳза ҳанӯз пурра дарк намекардам, ки дар чунин торикӣ аз ин пайроҳа гузаштан то чӣ андоза хатарнок аст. Пешопеши ман чанд роҳбалади афғон ва тарҷумон мерафтанд. Аз пасам наворбардор Борис Арамов ва боз ду роҳбалад қадам мезаданд.

Шояд сӣ қадам нагузошта будам, ки поям лағжид. Аз зери мӯзаам санге канда шуда, ба поён сарозер гардид. Фосилаи миёни пайроҳа ва рӯд тақрибан ба баландии як бинои даҳошёна баробар буд. Як қадами нодуруст ва ҳама чиз метавонист ба поён расад…

Тарс вуҷудамро фаро гирифт. Дарҳол модарам ба ёдам омад ва бо худ андешидам: чӣ хуб, ки ӯ намедонад духтараш ҳоло дар куҷост.

Истодам ва ба роҳбаладон гуфтам:

– Бас, дигар намеравам. Метарсам.

Онҳо ором, вале қатъӣ ҷавоб доданд:

– Дигар роҳи бозгашт нест. Оҳиста ва боэҳтиёт пеш меравем.

Роҳро идома додам. Ҳар қадам бо заҳмат гузошта мешуд ва роҳ гӯё анҷом надошт.

Ниҳоят, аз дур ғоре намудор шуд.

Бо мулоҳизаҳои амниятӣ қароргоҳи Аҳмадшоҳ Масъуд дар ҳамин ҷо ҷойгир буд. Тоҷике, ки замоне бо муҷоҳидони худ бар зидди нерӯҳои шуравӣ меҷангид ва акнун раҳбарии Эътилофи Шимолро дар мубориза бо Толибон бар уҳда дошт. Ҳамон марде, ки он рӯзҳо ӯро «Шери Панҷшер» меномиданд.

Суҳбати мо бо Масъуд бо се забон ҷараён гирифт: андаке ба англисӣ, каме ба русӣ – ӯ русиро то андозае мефаҳмид – ва бештар ба забони дарӣ тавассути тарҷумон.

Ман аз ӯ дар бораи стратегияи Эътилофи Шимол ё нақшаҳои ҷангӣ алайҳи Толибон напурсидам.

Ба ҷойи ин гуфтам:

– Мебинед, зиндагӣ чӣ гардишҳое дорад. Ман дар Иттиҳоди Шӯравӣ ба дунё омадаам, шумо бошед, бар зидди он ҷангидаед.

Ӯ оромона посух дод:

– Бале, зиндагӣ чизи мураккаб аст. Ман ва муҷоҳидонам воқеан бар зидди нерӯҳои Иттиҳоди Шуравӣ меҷангидем. Хадамоти иктишофии ҳар ду ҷониб кор мекарданд…

Сипас як воқеаро ба ёд овард.

Чанд соат пеш аз як ҳамлаи ҳавоӣ ба онҳо хабар расидааст, ки ҳавопаймоҳои шуравӣ дараи Панҷшерро бомбаборон хоҳанд кард. Ин маълумотро як афсар расонида будааст. Муҷоҳидони Масъуд фурсат ёфтаанд, ки омодагӣ бинанд: ангишт ҷамъ карда, онро миёни рӯймолҳои худ гузоштаанд ва рӯю сарашонро бо он печонидаанд, то дар миёни дуду ғубор нафас кашидан осонтар шавад ва зинда бимонанд.

– Барои мо ҷангидан осонтар буд,- мегуфт Масъуд.- Мо кӯҳҳоро мешинохтем, мо дар хонаи худ будем.

Аз ӯ пурсидам:

– Шумо барои худ роҳи зиндагии ҷангро интихоб кардед. Аммо барои фарзандонатон чӣ орзу доред?

Посухаш посухи як падар буд:

– Ман панҷ духтар ва як писар дорам. Барои духтарон осонтар аст: ба шавҳар мебароянд ва зиндагии оилавии худро доранд. Аммо барои писарам роҳи дигареро орзу мекунам. Мехоҳам ӯ мисли ман тактикаи ҷангро надонад. Касби осоишта омӯзад, донишманд шавад. Он гоҳ ман аз ӯ ифтихор мекардам.

Ин суханон маро сахт мутаассир карданд.

Ҷанговаре, ки орзу дорад писараш ҷанговар нашавад.

Марде, ки барои фарзандаш на шуҳрати ҷангӣ, балки сулҳу осоиш мехоҳад.

Он замон Эътилофи Шимол ба кумак сахт эҳтиёҷ дошт – ҳам ба ёрии низомӣ, ҳам башардӯстона ва ҳам ба инъикоси воқеаҳо тавассути воситаҳои ахбори омма.

Масъуд ба мо пешниҳод кард, ки урдугоҳи асирони ҷангии Толибонро низ бубинем. Рӯзи дигар гурӯҳи наворбардории мо бо тавсияи ӯ ба он ҷо рафт.

Теъдоди муҳофизон, бар хилофи интизорамон, хеле кам буд. Чунин менамуд, ки касе аз фирори асирон чандон нигарон нест. Аммо ба назари ман, баъзе аз асирони толиб гӯё дар ҳолати ғайриодӣ қарор доштанд, шояд зери таъсири кадом моддае буданд, зеро бесабаб пайваста механдиданд.

Дар миёни асирон як нафар аз дигарон фарқ мекард.

Ӯ намехандид. Ором меистод: айнак дар чашм, риши парешон ва куртаи низомии камуфляжӣ дар тан дошт. Ба мо гуфтанд, ки ӯ 16 ҳамсар ва аз онҳо 23 фарзанд дорад. Номи ҳамаи ҳамсаронашро ба ёд оварда наметавонист, аммо номи ҳар яке аз 23 фарзандашро медонист.

Ман бо ӯ акс гирифтам.

Охир, боз дар куҷо мардеро мебинӣ, ки 23 фарзанд дошта бошад?

Ҳангоме ки аз он урдугоҳ берун мешудем, ман ба як чиз меандешидам: дар паси он симхорҳо чӣ қадар сарнавишт ва қиссаҳои инсонӣ боқӣ монданд…

Ҳатто агар онҳо қиссаҳои толибон бошанд…

Татяна Логунова-Нугаева,

мухбири махсуси ОРТ дар Тоҷикистон ва Афғонистон дар солҳои 90-ум

Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube