Ғуруби ду ситораи футболи тоҷик

Шариф Назаров

30-юми декабри соли 2025 футболи тоҷик бо талафоти ҷуброннопазир рӯ ба рӯ шуд. Пас аз бемории вазнин ва тӯлонӣ Шариф Назаров, мураббии шоистаи ИҶШС ва Тоҷикистон, яке аз коршиносони муътабари таърихи варзиши миллӣ Шариф Назаров дар синни 80-солагӣ аз олам даргузашт.

Шариф Назаров 23-юми феврали соли 1946 таваллуд шудааст. Роҳи ӯ дар футбол воқеан зинавӣ буд. Аз бозигар то мураббӣ рушд кард. Дар солҳои 1960 ва 1970 ӯ ҳамчун ҳимоятгар дар «Пахтакор»-и Қӯрѓонтеппа ва «Помир»-и Душанбе бозӣ мекард, аммо шуҳрати воқеиро ҳамчун мураббӣ пайдо кард.

«Помир» ва роҳ ба Лигаи олии ИҶШС

Нуқтаи авҷи фаъолияти клубии Назаров соли 1988 буд, ки соли таърихӣ на танҳо барои Душанбе, балки барои тамоми футболи Тоҷикистон буд. Таҳти роҳбарии ӯ “Помир” дар Лигаи якуми ИҶШС ѓолиб омад ва пеш аз муҳлат ба Лигаи олӣ баромад. Дар 44 бозӣ дар мавсим даста 24 бор пирӯз шуд, 78 гол зад ва 59 хол ба даст овард.

Ин муваффақият “Помир”-ро дар охири даврони Шуравӣ ба рамзи футболи тоҷик табдил дод. Даста на танҳо ба нухбагони футбол расид, балки мавқеи худро дар он ҷо мустаҳкам кард ва то фурӯпошии ИҶШС аз Тоҷикистон бо ифтихор намояндагӣ кард. Дар ин давра “Помир” таваҷҷуҳи коршиносонро аз саросари Иттиҳоди Шуравӣ ва берун аз он ҷалб кард.

Бозие, ки даҳсолаҳо дар ёдҳост

Бозии 13-уми октябри соли 1990 бо “Спартак”-и Маскав дар таърих мақоми хосе дорад. Душанбе яке аз азимдастаҳои футболи шуравиро бо ҳисоби 5:1 шикаст дод. Он шом дар Варзишгоҳи марказӣ ба як ҷашни миллӣ табдил ёфт. Беш аз 20 000 тамошобин шоҳиди яке аз пирӯзиҳои аҷибтарин дар таърихи клуб шуданд.

Худи Назаров баъдтар ба ёд овард, ки пас аз бозӣ мураббии итолиёвии «Наполи» Оттавио Бианки ба утоқи либоспӯшии «Помир» даромад ва иқрор шуд, ки нафаҳмидааст, «Спартак» дар кадом тарафи майдон бозӣ карду дастаи Душанбе аз кадом самт буд. Ин ибора рамзи эҳтиром ба футболи сохтаи Назаров гардид.

Мураббие, ки дар хона монд

Дар фаъолияти Шариф Назаров пешниҳодҳо аз хориҷа, аз ҷумла кор дар клуби африқоии «Ал-Марих», ки ӯро Кумитаи варзиши ИҶШС ба он ҷо фиристод, буданд. Аммо, ӯ ҳеҷ гоҳ роҳҳои осон ё пули калонро намеҷуст. Пас аз таъйиноти хориҷӣ, Назаров ҳамеша ба Тоҷикистон бармегашт ва рушди футболро дар ватанаш вазифаи худ медонист.

Ӯ дастаҳоро чор маротиба ба чемпионати миллӣ роҳбарӣ кардааст. Бо «Помир» дар соли 1992 ва бо «Варзоб» дар солҳои 1998, 1999 ва 2000. Ӯ инчунин бо дастаҳои “Навбаҳор”, “Авиатор”, “Хима”, “Фаррух” кор кардааст ва баъдтар роҳбарии “Регар-ТадАЗ”-ро ба уҳда дошт.

Дар бисёр клубҳо ӯ на танҳо ҳамчун мураббӣ, балки ҳамчун менеҷер низ кор кардааст – сарпарастонро пайдо кардааст, масъалаҳои ташкилиро ҳал кардааст ва ба маънои томаш дастаҳоро ба по рост доштааст.

Аввалин Ҷоми байналмилалии дастаи миллӣ

Соли 2006 дар фаъолияти Назаров барҷаста аст. Маҳз таҳти роҳбарии ӯ дастаи миллии Тоҷикистон Ҷоми даъвати AFC – аввалин ҷоизаи байналмилалии кишварро ба даст овард.

Назаров дар давраҳои гуногун – солҳои 1992-1995, 1999, 2003, 2005-2006 дастаи миллиро роҳбарӣ мекард ва ҳамеша дастаи миллиро ҳамчун лоиҳаи оянда меҳисобид. Ӯ танҳо барои натиҷаҳои фаврӣ талош намекард.

Мерос ва мактаб

Шариф Назаров дар солҳои охири ҳаёташ дар рушди футболи ҷавонон саҳм дошт. Дар Душанбе мактаби футбол ба номи ӯ таъсис дода шуд, ки дар он ӯ шахсан бо бозигарони наврас кор мекард ва ба онҳо на танҳо дониш, балки фалсафаи наздик шудан ба бозиро низ медод. Барои ӯ футбол на касб ё тиҷорат, балки тарзи зиндагӣ ва шакли таълим буд.

Мақоми махсуси Назаров инчунин бо он таъкид мешавад, ки ӯ ягона намояндаи Осиёи Марказӣ шуд, ки унвони “Мураббии шоистаи ИҶШС”-ро ба даст овард (1991). Ин эътирофи саҳми ӯ на танҳо ба футболи тоҷик, балки ба футболи Шуравӣ дар маҷмуъ аст.

Ёде, ки боқӣ мемонад

Шариф Назаров марди замони худ буд. Ӯ сахтгир, усулгаро, серталаб аз худ ва дигарон, вале воқеан ба футбол ва кишвараш содиқ буд. Ӯ як насли пурраи бозигарон ва мураббиёнро ташаккул дод ва асосҳои анъанаҳоеро, ки имрӯз футболи тоҷикро дастгирӣ мекунанд, гузошт.

Муҳсин Муҳаммадиев

Шоми 1-уми январи соли 2026, пас аз бемории вазнин Муҳсин Муслимович Муҳаммадиев, футболбози собиқи дастаи миллии Тоҷикистон ва клубҳои маъруфи ватаниву хориҷӣ, мураббӣ, коршиноси футбол ва шахсияти калидӣ дар таърихи футболи миллӣ дар синни 60-солагӣ аз олам даргузашт.

Муҳсин Муҳаммадиев 21-уми октябри соли 1966 дар Душанбе таваллуд шудааст. Кӯдакии ӯ аз солҳои аввали ҳаёташ бо футбол зич алоқаманд буд. Падараш Муслим Раҷабович дар солҳои 1950 дар дастаи “Адмиралтейетс”-и Ленинград бозӣ мекард, аммо ҷароҳати вазнин фаъолияти ӯро қатъ кард. Орзуи амалинашудаи падар тадриҷан ба писар гузашт. Машқҳои хонагӣ, суҳбатҳо дар бораи футбол, тӯбҳои воқеӣ, ки аз кор ба хона оварда мешуданд, ҳамаи ин дар шахси ӯ бозигари ояндаро ташаккул дод.

Падараш ӯро дар даҳсолагӣ ба мактаби футболи “Ҳосилот” овард. Дар он вақт як системаи хуб инкишофёфтаи футболи ҷавонон вуҷуд дошт, ки дар он интихоб ва рушди бозигарони оянда қисми модели варзишии давлатӣ буд. Муҳсин зуд дар байни ҳамсолонаш фарқ мекард.

Дар мактаби рақами 54 ӯ акси бозигарони машҳурро мекашид, рақамҳои онҳоро азёд мекард ва орзуи бозӣ дар варзишгоҳҳои бузургро дошт. Модараш Маҳбуба Ҷалиловна, ки дар Шурои Вазирони ҶШС Тоҷикистон кор мекард, бо лабханд писарашро “чемпиони ман” меномид.

Тақдир ба Муҳсин бераҳм буд. Соли 1982 модараш пас аз бемории вазнин вафот кард ва соли 1984 падараш аз олам гузашт. Дар синни 17-солагӣ Муҳсин ва хоҳари хурдиаш ятим монданд. Ин лаҳза як нуқтаи гардиш барои ӯ буд. Ӯ барвақт ба камол расид, масъулияти оилаашро ба дӯш гирифт, тамринро идома дод ва шабҳо дар холӣ кардани вагонҳои қатора кор кард. Дар ин давра футбол на танҳо орзу, балки ягона манбаи такягоҳи ӯ шуд.

Пас аз хатми синфи ҳаштум, Муҳсин ба мактаб-интернати варзишӣ дохил шуд. Ӯ бо мураббиёнаш Салимҷон Султонов, Сергей Ли ва Георгий Кукушкин, ки дар рушди ӯ нақши калидӣ доштанд, хушбахт буд. Юрий Федосов, мураббиаш, ки ба ӯ дар гузариши душвор аз футболи наврасӣ ба футболи калонсолон кумак кард, дар рушди ӯ нақши махсус бозид.

Соли 1983, дар синни 17-солагӣ Муҳсин аввалин бозии худро дар ҳайати «Пахтакор»-и Қӯрѓонтеппа дар Лигаи дуюми Шуравӣ анҷом дод. Бозии ӯ таваҷҷуҳи мутахассисонро ҷалб кард ва ба зудӣ сармураббии “Помир” Владимир Ѓуломҳайдаров ӯро ба санҷиш даъват кард. Ҳамзамон ба Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон дохил шуд. Соли 1984 Юрий Семин ба ҳайси менеҷери “Помир” кор мекард ва моҳи октябри соли 1985 Муҳсин Муҳаммадиев бозигари доимии “Помир” шуд. Ин даврае буд, ки даста барои баромадан ба элитаи футболи шуравӣ ҷиддӣ мубориза мебурд.

Муҳаммадиев аввали солҳои 1990-ро дар авҷи фаъолияти худ пешвоз гирифт. Фурӯпошии ИҶШС, ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон ва номуайянии атрофи он бо рафтани ӯ ба дастаи “Локомотив”-и Маскав дар соли 1992 рост омад. Соли 1994 ӯ ба “Спартак”, клубе, ки орзу мекард, даъватнома гирифт.

Дар ин давра, ӯ нақши беназиреро бозид, ҳам дар ҳайати дастаи мунтахаби Тоҷикистон ва ҳам Русия бозӣ кард. Фаъолияти минбаъдаи ӯ дар дастаҳои “Анкарагуҷу”, “Австрия Вена”, “Торпедо”, “Арсенал” ва “Шинник”-и Русия, “Бухоро” ва “Самарқанд”-и Ӯзбекистон давом мекард.

Пас аз футболбозӣ, дар соли 2006, Муҳаммадиев ба кори мураббигӣ ва менеҷмент гузашт. Ӯ бо “Витяз”, “Ордабаси” ва “Бухоро” кор кард ва чор сол мудири варзишии “Рубин” буд. Соли 2013 ӯ сармураббии дастаи миллии Тоҷикистон ва соли 2022 ноиби президенти “Истиқлол” шуд. Соли 2024 ӯ ба дастаи зодгоҳаш «Вахш» баргашт. Ӯ аз нав сохтани клуб, захираи истеъдодҳо ва барқарор кардани рақобатпазирии онро ҳамчун рисолат медонист.

Ҳаёти шахсии Муҳсин Муҳаммадиев низ камранг набуд. Ҳамсараш Моҳира Носирова духтари мураббии машҳури ҷавонон Собирҷон Носиров аст. Онҳо тавассути футбол шинос шуданд ва соли 1988 издивоҷ карданду се духтар доштанд. Дар хона Муҳсин падари бодиққат буд, барои фарзандонаш афсона эҷод мекард, бисёр мехонд, таъриху шеър, бахусус рубоиёти Умари Хайёмро дӯст медошт.

Давраи охири ҳаёташ фоҷиабор буд. Муҳаммадиев, ки бемайлон барои рушди «Вахш» кор мекард, ба худаш раҳм намекард. Дар парвоз ба Туркия барои тамрини даста ӯ сактаи маѓзии аввалини худро аз сар гузаронд. Ӯ ҳолати вазнини худро аз оилааш пинҳон карда, ба кори худ идома дод, сипас сактаи дуюмро аз сар гузаронд. Бо вуҷуди талошҳои пизишкон дар Туркия ва Русия, моҳҳои баъдӣ ба мубориза табдил ёфтанд. Ӯ бо ҳамон истодагарӣ, ки дар тӯли ҳаёташ дошт, мубориза бурд…

Номи ӯ абадӣ дар таърихи футболи тоҷик хоҳад монд.

Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube