Арзёбии сиёсати хориҷии пешгирифтаи Кореяи Ҷанубӣ дар самти Осиёи Марказӣ

Ҷумҳурии Корея ҳамеша як самти ҷолиби сиёсати хориҷӣ барои кишварҳои Осиёи Марказӣ боқӣ мондааст. Аз як тараф, принсипи бисёрвекторӣ ва мақоми бетарафӣ дар сиёсати хориҷии давлатҳои минтақа ба диверсификатсияи шарикон барои ҳамкорӣ дар ҷустуҷӯи тавозун байни таъсири субъектҳои асосӣ мусоидат мекунад.

Аз сӯйи дигар, манофеи прагматикии нухбагони Осиёи Марказӣ дар робита ба давлатҳое, ки ба мадори, ба истилоҳ, таъсир ё фишори мустақими геополитикӣ шомил нестанд, ҳамеша равшантар баён мешуд. Дар ин росто, таҷрибаи ҳамкории кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Корея намунаи ҳамкориҳои судманди прагматикиро нишон медиҳад. Ҷумҳурии Корея дар заминаи таҳаввулоти низоми ҷаҳонӣ дидгоҳи худро оид ба ҳамкорӣ бо давлатҳои Авруосиё дар чаҳорчӯби сиёсати нави шимолӣ пешниҳод мекунад.

Соли 2024 аз барқарории расмии равобити дипломатӣ миёни Кореяи Ҷанубӣ ва панҷ кишвари Осиёи Марказӣ 32 сол пур мешавад. Ҳарчанд Кореяи Ҷанубӣ ва панҷ кишвари Осиёи Марказӣ аз замони барқарории равобити дипломатӣ дар соли 1992 рушди қобили мулоҳизаи иқтисодиро нишон доданд, аммо шарикии иқтисодии Корея ва Осиёи Марказӣ бо назардошти сатҳи иқтисодӣ ва иқтидори рушди Осиёи Марказӣ то ҳол ба иқтидори пурраи худ нарасидааст. Сатҳи ҳамкориҳои Кореяи Ҷанубӣ ва Осиёи Марказӣ, ки аз соли 2000 ба ин сӯ босуръат афзоиш ёфтааст, то ҳол аз бисёр ҷиҳат ба сатҳи ҳамкориҳо бо кишварҳои дигари дорои сатҳи рушди иқтисодии ҳамсон намерасад. Ба вижа дар заминаи ҳамкориҳои тиҷорӣ ва иқтисодӣ миёни Кореяи Ҷанубӣ ва Осиёи Марказӣ дар даҳ соли ахир пешравии чашмрас доштааст.

Имрӯзҳо низ Кореяи Ҷанубӣ яке аз бозигаронест, ки дар баробари Ҷопон ва Чин ҳамчун ду кишвари Осиёи Шарқии рақобаткунанда дар Осиёи Марказӣ манфиатҳои ҳаётан муҳим доранд ва мувофиқан онҳо дар бахшҳои мухталиф, бахусус иқтисодӣ, дипломатӣ, технологӣ, техникӣ (махсусан дар робита ба ислоҳоти сиёсӣ ва молиявӣ), сармоягузорӣ (инфрасохтор, хадамоти давлатӣ, ҷанбаҳои иҷтимоӣ ба монанди маориф ва тандурустӣ), робитаҳои фарҳангӣ амал менамояд.

Дар соли 1992, вақте ки Кореяи Ҷанубӣ ва панҷ кишвари Осиёи Марказӣ равобити дипломатӣ барқарор карданд, ҳаҷми муомилоти мол миёни ду ҷониб ҳамагӣ 18 миллион доллар буд, аммо то соли 2022 ин рақам ҳудуди 280 баробар афзуда, ба 5 миллиарду 288 миллион доллар расидааст [7]. Ҳаҷми тиҷорат дар соли 2019, танҳо пеш аз сар задани пандемияи COVID-19, 6 миллиарду 728 миллион долларро ташкил дод, ки нисбат ба замони барқарор шудани муносибатҳои дипломатӣ 355 маротиба бештар аст. Маблағи умумии сармоягузории Кореяи Ҷанубӣ дар 30 соли охир ба панҷ кишвари Осиёи Марказӣ 3 миллиарду 596 миллион долларро ташкил медиҳад ва бо назардошти суръати баланди рушди тиҷорат, иқтидори ҳамкориҳои иқтисодии Ҷумҳурии Корея ва кишварҳои Осиёи Марказӣ кофӣ нест ва эҳтимол аст, ки тиҷорат байни Кореяи Ҷанубӣ ва Осиёи Марказӣ дар тӯли панҷ соли оянда ба 10 миллиард доллар мерасад.

Дастовардҳои иқтисодии Кореяи Ҷанубӣ дар панҷ кишвари Осиёи Марказӣ ба таври зайл ҷамъбаст шудааст. Аввалан, Корея дар саноатикунонии кишварҳои Осиёи Марказӣ саҳми арзанда гузошт. Бо дастгирии ҳукумати Кореяи Ҷанубӣ ва бо сармоягузории ширкатҳои кореягӣ Узбакистон тавонист саноати нассоҷӣ, мошинсозӣ ва нафту кимиёро рушд диҳад. Сармоягузорӣ ва пешбурди ширкатҳои кореягӣ дар бахшҳои молия ва иттилооту иртибототи Қазоқистон натиҷаҳои назаррас дод. Азбаски Ҷумҳурии Қирғизистон ва Тоҷикистон ба наздикӣ шарикони асосии RDA барои Кореяи Ҷанубӣ гардидаанд, дар оянда метавон саҳми назарраси Кореяи Ҷанубиро дар саноатикунонии ин кишварҳоро интизор шуд.

Сониян, бар хилофи бисёре аз кишварҳои пешрафта, ки таҷрибаашон муддати тӯлонӣ ҷамъ шудааст ва дар шакли донишҳои устухоншуда, муқарраршуда интиқол дода мешавад, таҷрибаи индустрикунонӣ дар Корея нисбатан ба наздикӣ ҷамъ оварда шудааст ва донишҳои нисбатан зинда ва воқеӣ медиҳад. Дар мавриди лоињаи Сургил бошад, коркарди захирањо, бунёди инфрасохтор ва бунёди базаи истењсолї марњила ба роњ монда шуда, пас аз ба итмом расидани лоиња ќариб дарњол истењсоли љиддї ба роњ монда шуд, ки ин лоињаро ба ёрирасони амалї табдил дод. иктисодиёти Узбекистон. Ба шарофати муваффақияти Сургил, лоиҳаҳои дигар, аз қабили Кандим низ тавонистанд ҳамчун лоиҳаи муттаҳидшуда инкишоф ёбанд.

Сеюм, ҳамкориҳои рушд ҷиҳати дастгирии лоиҳаҳое, ки ба марҳилаҳои рушди ҳар яке аз панҷ кишвари Осиёи Марказӣ мутобиқ карда шудаанд, идома ёфт. Ҳукумати Корея кишварҳои мавриди ҳадафи ҳамкориҳои рушд дар Осиёи Марказиро на танҳо Узбакистон, балки Қирғизистон ва Тоҷикистонро низ фаро гирифтааст. Илова бар ин, Корея ташаббуси лоиҳаҳоеро идома дод, ки ба рушди иҷтимоию иқтисодӣ саҳми назаррас доранд, аз қабили индустриализатсия, рушди минтақавӣ ва омӯзиши захираҳои инсонӣ, ҳамчун лоиҳаҳои ҳамкорӣ оид ба рушд бо назардошти вазъи ҳар як кишвари Осиёи Марказӣ.

Чаҳорум, дастгирии ҳукумат, аз ҷумла Форуми ҳамкории Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Корея ва чорабинии «Корвон» барои беҳтар намудани шароит барои сармоягузорӣ ва воридшавии ширкатҳои хусусӣ ба таври лозима истифода шудааст. Аз ҷумла, Анҷумани ҳамкориҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Корея, ки беш аз 10 сол боз пайваста баргузор мешавад, ягона форуме гардид, ки дар он ҳамаи панҷ кишвари Осиёи Марказӣ ширкат доранд. Ин ҳамоиш насли ояндаи раҳбарони панҷ кишвари Осиёи Марказиро даъват мекунад ва онҳоро барои ширкат дар ифтитоҳи лоиҳаҳои муштарак бо Кореяи Ҷанубӣ аз ибтидо барои мусоидат ба ҳамкориҳои дуҷониба даъват мекунад .

Дар робита ба таҷрибаи техникӣ, Кореяи Ҷанубӣ ба кишварҳои минтақа маслиҳат ва кӯмаки арзишманди техникӣ дар шакли «ёрии зеҳнӣ» расонидааст. Ба эътиқоди бисёре аз таҳлилгарон, ин барои шукуфоии Осиёи Марказӣ саҳми зиёде кардааст. “Барномаи мубодилаи дониш” (2004) яке аз лоиҳаҳое мебошад, ки Кореяи Ҷанубӣ бо кишварҳои Осиёи Марказӣ, ба монанди Узбакистон (2004), Қазоқистон (2009), Тоҷикистон ва Қирғизистон (2014) ҳамкорӣ кардааст.

Дар мавриди Узбакистон, “Барномаи мубодилаи дониш” дар таъсиси минтақаи озоди саноатӣ (иборат аз 24 ширкат) -и ин кишвар саҳми арзанда гузоштааст. Дар робита ба ҷамъоварии сармоя, кӯмаки Кореяи Ҷанубӣ ба рушди минтақа дар байни солҳои 2006 ва 2019 даҳ маротиба афзоиш ёфтааст, ки инфрасохтори иҷтимоӣ ва хидматрасонии ҷамъиятӣ қисми зиёди буҷаро ташкил медиҳанд. Дар соли 2020 содироти Кореяи Ҷанубӣ ба ин минтақа 3,9 миллиард долларро ташкил додааст, ки бештари он ба Қазоқистон (51%) ва Узбакистон (48%) рост меояд. Албатта, тиҷорати Кореяи Ҷанубӣ бо минтақаи Осиёи Марказӣ умдатан якҷониба аст, зеро воридоти ин кишвар аз Осиёи Марказӣ ҳамагӣ 1 миллиарду 100 миллион доллар мебошад, ки 98 дарсади он аз Қазоқистон дар шакли нафту ашёи хом ворид шудааст.

Ба ҷуз аз ҷанбаҳои иқтисодӣ, ҳамкориҳои Кореяи Ҷанубӣ соҳаҳои сиёсӣ ва дипломатиро низ дар бар мегиранд. Ин кишвар дар баробари афзоиши қудрати иқтисодии худ ва аз кишваре, ки кумаки иқтисодӣ мегирад, ба як донори кумаки молӣ табдил ёфта, дар пайи афзоиши нуфузи сиёсӣ ва дипломатии худ низ будааст. Кореяи Ҷанубӣ майлу хохиши калон дорад, ки хамчун бозигари фаъоли сиёсати байналхалқӣ баромад кунад. Аз ин лиҳоз метавон густариши равобит бо кишварҳои Осиёи Марказиро то андозае василаи густариши равобит бо қудратҳои бузурге чун Русия ва баъдан густариши нуфузи ҷаҳонии Кореяи Ҷанубӣ арзёбӣ кард.

Албатта геосиёсат аввалин принсип ва омили рушди сиёсати стратегии Кореяи Ҷанубӣ дар Осиёи Марказӣ мебошад. Ин кишвар муддати тӯлонӣ дар масирҳои тиҷоратии заминӣ ва дар масирҳои баҳрӣ бо як монеаи бузурге ба мисли Кореяи Шимолӣ рӯбарӯ аст, ки дар убури баҳри Чини Ҷанубӣ ва гулӯгоҳи Малакка низ бо мушкилот ва хатарҳои бузург рӯбарӯ аст. Ин чолишҳо, дар баробари раванди афзояндаи беҳбуди равобит бо Русия, Кореяи Ҷанубиро водор сохт, ки ба Авруосиё ва ҳамчунин бозигарони дигари нав дар арсаи ҷаҳон назар кунад.

Корея аз соли 2000-ум инҷониб маҷмӯи маҳсулоти дохилии худро аз 383 миллиард доллар бо афзоиши қобили мулоҳиза ба 1,63 триллион доллар дар соли 2020 афзоиш дод ва барои нигоҳ доштани ин тамоюли афзоянда, коҳиш додани маҳдудиятҳои геоиқтисодӣ, ки хароҷоти сангинро ба ин кишвар меорад, ногузир сохт.

Ҳаракати дуввуми сиёсатҳои стратегии Кореяи Ҷанубӣ дар Осиёи Марказӣ ҷузъи “фарҳангӣ” аст. Тибқи иттилои манобеъи мухталиф, дар миёни аҳолии зиёда аз 70 миллион нафараи Осиёи Марказӣ аз 300 то 400 ҳазор кореягӣ ба сар мебаранд. Гуфта мешавад, ки аз ин теъдод бештарин дар Узбакистон бо ҳудуди 180 ҳазор нафар ва теъдоди қобили мулоҳиза (ҳудуди 120 ҳазор нафар) дар Қазоқистон ба сар мебаранд. Дар замони ҳукмронии Сталин ва пеш аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ин кореягиҳоро бо баҳонаи ҷосусӣ ба нафъи Империяи Ҷопон дар Шарқи Дури Русия тадриҷан ба Осиёи Марказӣ интиқол дода мешаванд. Албатта, дар солҳои 80-ум ва ба хусус баъд аз истиқлолият теъдоди зиёди ин афрод ба муҳоҷират рафтаанд. Ҳарчанд ин аҳолӣ ба навъе ба ҷомеаҳои бумии Осиёи Марказӣ шомил шуда бошанд ҳам, онҳо як нерӯи муносиб барои пешбурди сиёсатҳои Корея дар ин кишварҳо маҳсуб мешаванд.

Қудратов К.А., Мунисаи А. Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube