ИМА ва Эрон баъд аз оташбас

Пас аз эълони оташбас миёни Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ва Эрон, вазъ дар минтақа ба марҳилаи бисёр ҳассос ворид шудааст.

Гарчанде ба назар мерасад, ки шиддати рӯёрӯи мустақим камтар шудааст, аммо чуноне, ки Pressa.tj  таъкид карда буд, ки миёни ду ҷониб ҳанӯз на сулҳи пойдор, балки танҳо як таваққуфи муваққатӣ ба вуҷуд омадааст. Коршиносон ин вазъро “оромии пеш аз тӯфон” ҳам меноманд, зеро ихтилофҳои асосӣ ҳанӯз ҳал нашудаанд.

Аз як сӯ, ИМА мехоҳад Эронро водор созад, ки барномаи ҳастаии худро маҳдуд кунад, аз густариши нуфузи низомӣ дар минтақа даст кашад ва ҳаракати озоди киштиҳо дар гулугоҳи Ҳурмузро зери хатар нагузорад. Барои Вашингтон муҳим аст, ки ҳар гуна созиш ба гунаи як пирӯзии сиёсӣ ва дипломатӣ намоиш дода шавад. Ба ҳамин сабаб, Амрико ҳамзамон бо даъват ба гуфтушунид, фишори сиёсӣ ва низомиро низ нигоҳ медорад.
Аз сӯи дигар, Эрон намехоҳад дар шароити фишор танҳо ба ақибнишинӣ маҷбур шавад. Теҳрон талош дорад, ки оташбас танҳо як танаффуси кӯтоҳмуддат набошад, балки ба як созиши фарогиртар табдил ёбад. Барои Эрон масъалаи сабук кардани таҳримҳо, гирифтани кафолатҳои амниятӣ ва ба эътибор гирифтани манфиатҳои минтақавии он бисёр муҳим аст. Роҳбарияти Эрон мехоҳад нишон диҳад, ки дар баробари фишор таслим намешавад ва ҳуқуқи худро дар масъалаҳои калидӣ нигоҳ медорад.

Мушкили асосӣ дар он аст, ки ҳадафҳои ду ҷониб аз ҳам фарқ мекунанд. ИМА мехоҳад аввал маҳдудиятҳои мушаххасро аз ҷониби Эрон таъмин кунад ва баъд дар бораи сабукӣ ё имтиёз суҳбат намояд. Аммо Эрон баръакс мехоҳад аввал бидонад, ки дар ивази гузаштҳо чӣ ба даст меорад. Маҳз ҳамин фарқ дар мавқеъҳо боис шудааст, ки ҳатто пас аз оташбас ҳам эътимоди воқеӣ миёни ҷонибҳо ба вуҷуд наояд.
Ба назари таҳлилгарон, рушди минбаъдаи вазъ метавонад аз рӯйи се сенария пеш равад.
Сенарияи аввал:  расидан ба як созиши маҳдуд. 
Дар ин ҳолат ҷонибҳо метавонанд оташбасро нигоҳ доранд, музокиротро оғоз ё идома диҳанд ва барои коҳиши танишҳо қадамҳои мушаххас гузоранд. Масалан, мумкин аст дар мавриди амнияти роҳҳои баҳрӣ, коҳиши ҳамлаҳои ғайримустақим ва баъзе сабукиҳои иқтисодӣ тавофуқ ҳосил шавад. Ин сенария беҳтарин ҳолат ба ҳисоб меравад, аммо татбиқи он аз омодагии ҳар ду тараф ба гузаштҳо вобаста аст.
Сенарияи дувум:  давом кардани нооромии тӯлонӣ.
 Ин варианти аз ҳама эҳтимолӣ дониста мешавад. Яъне, оташбас расман боқӣ мемонад, аммо танишҳо тавассути нерӯҳои муттаҳид, даргириҳои минтақавӣ ва фишорҳои сиёсиву иқтисодӣ идома мекунанд. Дар чунин шароит ҷанги бузурги мустақим сар намезанад, аммо минтақа ҳамеша дар остонаи буҳронӣ нав қарор мегирад.
Сенарияи севум:  шикасти оташбас ва бозгашти босуръати танишҳо.
 Агар яке аз ҷонибҳо ба хулоса ояд, ки тарафи дигар шартҳоро иҷро намекунад ё танҳо вақт мегирад, эҳтимоли сар задани ҳамлаҳои нав, таҳдидҳои сахттар ва ҳатто густариши рӯёрӯӣ зиёд мешавад. Дар ин сурат, тамоми минтақа, аз ҷумла кишварҳои ҳамсоя ва роҳҳои муҳими энергетикӣ, метавонад дубора ба як марҳилаи бисёр хатарнок ворид шавад.

Дар маҷмӯъ, вазъи кунунӣ нишон медиҳад, ки миёни ИМА ва Эрон ҳоло на сулҳи воқеӣ, балки як мувозинати бисёр нозук ҳукмфармост. ИМА мехоҳад Эронро маҳдуд кунад ва мавқеи худро дар минтақа ҳифз намояд.

 Эрон бошад, мехоҳад бо ҳифзи обрӯ ва манфиатҳои худ аз фишорҳо имтиёз ба даст оварад. Аз ҳамин ҷост, ки ояндаи наздик эҳтимолан на ба сулҳи комил, балки ба як тавофуқи муваққатӣ  мебарад, ки ҳар лаҳза метавонад халалдор шавад.

Хулоса, оташбаси кунунӣ бештар ба як фурсати кӯтоҳ барои музокира монанд аст, на ба поёни воқеии буҳрон. То замоне ки масъалаҳои асосӣ — барномаи ҳастаӣ, таҳримҳо, амнияти минтақа ва рақобати геополитикӣ ҳал нашаванд, эҳтимоли бозгашти танишҳо ҳамчунон боқӣ мемонад.

Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube