Танаффус пеш аз тӯфон. Ховари Миёна ба куҷо меравад?

То 8-уми апрели соли 2026 Ховари Миёна ба марҳилае расид, ки дар он ҳар хабари сиёсӣ метавонад сарнавишти як минтақа, бозори ҷаҳонии нафт ва амнияти байналмилалиро дигар кунад. Эълони оташбаси муваққатии дуҳафтаина миёни Иёлоти Муттаҳида, Исроил ва Эрон аз як тараф умеди коҳиши танишро зинда кард, аммо аз ҷониби дигар, идомаи нооромӣ дар Лубнон ва боқӣ мондани гиреҳҳои аслиро нишон медиҳад, ки минтақа ҳанӯз аз сулҳи воқеӣ хеле дур аст.

Ховари Миёна имрӯз дар марҳилаест, ки ҳар лаҳзаи он метавонад ба таърихи нав табдил ёбад. Эълони оташбаси муваққатии дуҳафтаина миёни ИМА, Исроил ва Эрон, ки расонаҳои бонуфузи ҷаҳон онро муҳимтарин хабари рӯз номидаанд, дар назари аввал нишони фурӯ нишастани оташ менамояд. Аммо дар асл, ин бештар ба нафаси кӯтоҳе шабоҳат дорад, ки минтақаро ба буҳрон мекашад, на ба раҳоӣ аз он.

Reuters хабар медиҳад, ки Исроил ба таваққуфи зарбаҳо нисбат ба Эрон мувофиқат кардааст, вале ҳамзамон таъкид намудааст, ки Лубнон ба ин доира дохил нест. Ин нишон медиҳад, ки яке аз муҳимтарин меҳвари даргирӣ ҳанӯз боз мондааст.

Маънои ин таҳаввул он аст, ки хатари рӯёрӯии мустақим миёни қудратҳо муваққатан поин рафтааст, аммо худи манбаи ноамнӣ аз байн нарафтааст. Агар як ҷабҳа ором шавад, ҷабҳаи дигар метавонад дубора аланга гирад. Аз ҳамин ҷост, ки дар фазои сиёсиву низомии минтақа ҳанӯз эҳсоси субот ба вуҷуд наомадааст. Оташбаси имрӯз бештар як созиши эҳтиётӣ аст, ки тарафҳо барои пешгирӣ аз таркиши бузургтар пазируфтаанд.

Associated Press менависад, ки ин созиш дар пасманзари фишорҳои шадиди дипломатӣ ва нигарониҳои рӯзафзуни байналмилалӣ ҳосил шудааст. Дар маркази ин нигарониҳо, пеш аз ҳама, масъалаи гулӯгоҳи Ҳурмуз қарор дорад. Ҳурмуз танҳо як гузаргоҳи ҷуғрофӣ нест, он раги зиндаи иқтисоди ҷаҳон аст. Ҳар нооромӣ дар он ҷо ба бозори нафт, нархи сӯзишворӣ ва амнияти энергетикии кишварҳои зиёде таъсир мерасонад. Аз ин рӯ, эълони коҳиши таниш дар атрофи Эрон фавран ба бозорҳои ҷаҳонӣ таъсир гузошт ва нишонаҳои оромиш дар савдои нафт падид омад.

Аммо оромии бозор ҳамеша маънои оромии воқеиро надорад. Зеро дар баробари эълони оташбас, ихтилофҳои асосӣ ҳанӯз ҳалли худро наёфтаанд. Эрон, тибқи гузоришҳо, мавқеи худро дар масъалаҳои таҳримҳо, дороиҳои масдудшуда ва низоми идораи амнияти баҳрӣ ҳифз кардааст. Ин чунин маъно дорад, ки созиши ҳозира бештар ба муҳлати бознигарии тарафҳо монанд аст, на ба созиши ниҳоӣ. Ҳанӯз ҳеч нишонае нест, ки ин ихтилофҳои аслӣ ба таври бунёдӣ бартараф шудаанд.

Дар ҳамин ҳол, Лубнон ба як нуқтаи нозуктарини ин буҳрон табдил ёфтааст. Вақте худи Исроил мегӯяд, ки Лубнон аз оташбас берун мемонад, пас маълум аст, ки майдони эҳтимолии идомаи даргирӣ ҳанӯз боз аст. Ин на танҳо барои худи Лубнон, балки барои тамоми минтақа паёми хатарнок дорад. Чун таҷрибаи Ховари Миёна борҳо исбот кардааст: ҷангҳое, ки дар як марз оғоз мешаванд, аксаран дар марзи дигар васеъ мегарданд.

Яке аз омилҳои дигари муҳим музокироти пешбинишуда миёни ИМА ва Эрон аст, ки тибқи гузоришҳо, бояд 10-уми апрел дар Исломобод баргузор шавад. Агар ин музокирот ба забони муштарак нарасад, эҳтимоли он вуҷуд дорад, ки оташбаси кунунӣ танҳо ба як танаффуси кӯтоҳи сиёсӣ табдил ёбад. Яъне, минтақа айни замон на дар марҳилаи сулҳ, балки дар марҳилаи санҷиши иродаи сиёсӣ қарор дорад.

Дар чунин шароит, Ховари Миёна миёни умед ва эҳтиёт истодааст. Умед аз он ҷиҳат, ки ҳатто як танаффуси кӯтоҳ метавонад аз густариши ҷанг ҷилавгирӣ кунад. Эҳтиёт аз он ҷиҳат, ки ҳанӯз омили аслии таниш – беэътимодӣ, рақобати геополитикӣ ва гиреҳҳои ҷамъшудаи солҳои дароз боқӣ мондаанд. Ба ҳамин сабаб, агар имрӯз касе аз сулҳи пойдор сухан гӯяд, шояд бармаҳал бошад. Вале агар касе гӯяд, ки ҳар гуна фурсати дипломатӣ дигар аҳамият надорад, низ иштибоҳ мекунад. Зеро дар чунин лаҳзаҳо ҳатто ду ҳафта оромӣ метавонад аз ду моҳи ҷанг пурқиматтар бошад.

Хулоса, оташбаси кунунӣ дар Ховари Миёна набояд ҳамчун поёни буҳрон, балки ҳамчун имтиҳони нави дипломатия фаҳмида шавад. Минтақа ҳоло ба сулҳ нарасидааст, аммо шояд ба як фурсати нодири бозандешӣ расида бошад. Агар ин фурсат ба музокираи ҷиддӣ, ба коҳиши беэътимодӣ ва ба тавофуқҳои амалгароёна табдил наёбад, пас оромии имрӯз танҳо муқаддимаи нооромиҳои фардо хоҳад шуд. Сулҳи ҳақиқӣ он вақт оғоз меёбад, ки силоҳҳо танҳо хомӯш нашаванд, балки иродаи сиёсӣ низ аз забони таҳдид ба забони масъулият гузарад.

Тафсилоти бештар дар шумораи навбатии ҳафтаномаи “Тоҷикистон”

Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube