Вақте ки ҳақиқат тир хӯрд (идомаи мақола)
ҚАЛАМИ ҚАЛАМКАШ
Шоҳроҳи зиндагӣ, ки пайроҳаҳояш ҳамеша бо ангезаи нопайдо тарҳрезӣ мешаванд, гоҳ бо хомӯшӣ, гоҳ бо фарёди ногаҳон моро ба самти дигар андохт. Ман он вақт ҳанӯз дар нашриёти “Маориф” фаъолият мекардам.
Рӯзе, ки ҳеч интизораш набудам, даррасид. Гӯё қазо бароям саҳифаи наверо боз кард.
Маро ба Вазорати корҳои хориҷӣ даъват карданд. Даъвате, ки дар тасаввурам намеғунҷид. Аз дари вазорат бо эҳсоси номуайянӣ ворид шудам. Зеҳнам пур аз савол, қадамҳоям каме ларзон, аммо умеде ноаён дар гӯшаи қалб чашмак мезад. Дар роҳрави орому расмии бино садои поям ба гӯшам мерасид. Намедонистам, ки қадами имрӯз ба куҷо мебарад, вале ҳис мекардам, ки зиндагӣ боз як гардиши дигареро омода кардааст.
Муовини вазир – Эркин Қосимов маро ором ва бо нигоҳи дипломатӣ омӯхта, пазироӣ кард. Саволи аввалаш кӯтоҳ буд, вале мафҳумаш амиқ:
– Забони дариро медонед?
Ман бо ишораи тасдиқ сар ҷунбондам. Ӯ дигар чизе нагуфт, танҳо даст ба тугмаи телефон бурд ва баъди дақиқае шахсе дар даст папка ворид шуд. Баъдтар аз рӯи навиштаҳо ва тарҷумаҳо донистам, ки ӯ Азимқул Насимов буд.
– Аз ин кас шифоҳӣ ва хаттӣ имтиҳон гиред,- дастур дод муовини вазир.
Имтиҳон бароям сахт набуд. Зеро аз мактаби профессор Шарифҷон Ҳусейнзода гузашта будам, ба ҳуруфи форсӣ хуб хондану навиштан метавонистам. Забони русиам ҳам ҳарчанд лакнат дошт, аммо бад набуд. Аммо ман, ки ноогоҳ будам, аслан надонистам қафои ин имтиҳон чӣ меистад. Ягон ишорае набуд, ки фаҳмонам, ки маро ба куҷо мебаранд, бо ман чӣ кардан мехоҳанд.
Рӯзҳо сипарӣ мешуданд, вале ҷавоб ба таъхир меафтод. То он ки як саҳар хомӯшӣ шикаст.
Рӯзе дар саҳни нашриёти “Маориф”, ки дар километри 8-уми шоҳроҳи Душанбе – Кӯлоб қарор дошт, бо Парвиз Турсунзода – корманди Энсиклопедияи тоҷик сари масъалае баҳс доштем. Дар он замон баҳсу мунозира барои дарёфти посух як амали табиӣ ва ҳатто лозимӣ буд. Баҳсҳо моро ба андеша тела медоданд, ҷаҳони донишро барои мо васеътар мекарданд.
Ин дам котиба поён фаромад ва гуфт:
– Туро меҷӯянд. Ба утоқи директор даро.
Директори нашриёт Собирҷон Хоҷаев марди баландқомат, чеҳраҷиддӣ ва камгап буд. Дар нигоҳаш табассум аҳёнан меҳмон мешуд. Ӯ пас аз пурсупос коғазеро ҷонибам дароз кард. Онро гирифтам: фармон барои сафари хизматӣ ба Ҷумҳурии Демократии Афғонистон буд.
Афғонистон! Он солҳо ҳар ҷавоне орзуи рафтан ба он кишварро дошт, на танҳо барои он ки маоши калон дошт, на танҳо барои чекҳое, ки бо онҳо дар мағозаҳои “Берёзка” мошин мехариданду молҳои нодирро дастрас менамуданд, балки барои он ки он сафар рамзи бовар буд, бовар ба донишу лаёқати ту. Туро ба як кишваре мефиристанд, ки сухан гуфтану сухан фаҳмидан дар он ҷузъе аз дипломатия буд.
Муаммои қазияи сафар ба Афғонистон бароям солҳо баъд ошкор шуд: як шахси баландмақоми Кумитаи марказии Ҳизби коммунист ба Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон дастур додааст, ки ҷиянаш, ҷавоне насабаш Ҳамдамов аст, ба сифати тарҷумон ба Афғонистон фиристода шавад. Вазорат ин дастурро ҷиддӣ гирифта, барои иҷрои он иқдом мекунад. Ҳамон рӯзи имтиҳон, Ҳамдамов дар рӯйхати афроде сабт мешавад, ки ба ҳайси мутахассис барои хизмат ба Афғонистон пешниҳод шуда буданд.
Аммо сарнавишт бозиҳои аҷибе дорад. Ба ҳукми тасодуф, ба ҷойи Ҳамдамов ман – Ҳамдамови дигар ба он утоқи имтиҳонсупорӣ даъват шудам. Он дақиқаҳое, ки ба назари кас содда менамуданд – тарҷума, фаҳмиши матни дарӣ ва посух ба чанд саволи оддӣ, дар асл дарвозае шуданд ба ҷаҳоне дигар. Он лаҳза, ки қалам дар даст доштам ва дида ба рӯи коғаз медӯхтам, намедонистам, ки дар ҷои шахси дигар қарор дорам, ки ин сафари хизматӣ бояд насиби ӯ мешуд.
Соле пас, вақте ки шахси масъул аз Кумитаи марказӣ аз Вазорат мепурсад, ки чаро дастури ӯ дар мавриди фиристодани ҷиянаш иҷро нашуд, вазир бо тааҷҷуб мегӯяд:
– Ӯ кайҳост рафт. Аллакай як сол мешавад, ки дар Афғонистон фаъолият мекунад…
Он лаҳза нишон дод, ки дар баробари ирода, дониш ва заҳмат, гоҳе заррае аз тасодуф метавонад роҳи одамро дигар кунад, агар инсон барои он лаҳзаи тасмимгирӣ омода бошад.
Агар хоҳед, метавонем ин қиссаи тасодуфро дар ҳошияи мавзӯи “қисмат ва интихоби шахсӣ” густариш диҳем.
ОБИ ЗУЛОЛЕ БУД Ӯ…
Ҳар марде, ки номаш пас аз марг ҳам бо эҳтиром зикр мешавад, бешак дар рӯзгори худ чашмаи некиву одамгарӣ будааст. Муродуллоҳ Шерализода аз ҳамин гуна одамон буд. Ӯ дар зиндагӣ падидае аз ҳақиқат ва инсонияти ростин, намунаи равшани дониш, меҳрубонӣ ва фурӯтанӣ буд, ки дар ёди дўстон бо ишқи самимии башардӯстона боқӣ мондааст.
Абдунабӣ Амонбоев, шогирди мактаби одамгарии ӯ, хотирае дорад, ки ҳарф мезанад, аммо на бо забон, балки бо қалб. Ӯ мегӯяд:
“Он ду рўзе, ки ҳаёт ҳаст, чунон бояд зист,
Ки зи бегонаву аз хеш дуое бирасад…”.
Муродуллоҳ боре аз сафари хидматӣ аз Афғонистон баргашта, меҳмони хонаводагии Амонбоевҳо мешавад. Бо табассум ва эҳсоси муҳаббат китобчаи “Машқи хат”-ро ба дасти наврасе медиҳад ва мегӯяд: “Ин китобро гир, як рўз ба он зарурат мешавад”. Гӯё ин гуфта пораи як фалсафа, ояндаро аз чашми хирад дидан буд. Ва воқеан, баъдтар дар як лаҳзаи ҳалкунанда, ҳамон “машқи хат” василаи гузаштан аз имтиҳони муҳими амниятӣ мегардад.
Шерализода дўстони зиёдеро дошт, вале аз ҳар яке бо як тарзи хос ғамхорӣ мекард. Вақте ки Абдунабӣ дар Душанбе барои дохилшавӣ ба донишгоҳ талош мекард, аз паси се баҳои “4” хавотир буд. Аммо бобои Амонбояш ба Муродуллоҳ муроҷиат мекунад ва ӯ дар посух мегӯяд: “Ако, набераатон ба донишгоҳ дохил мешавад. Агар се баҳои чор гирифтааст, чорумаш поинтар намешавад”. Ӯ ҳатто дар рухсатӣ аз деҳаи Кулолӣ ба пойтахт меояд, то ҳолу аҳволи ин ҷавонро бипурсад.
Дар ин тасвир, Муродуллоҳ танҳо як шахси хайрхоҳ нест, балки мактаби зиндаи инсондӯстист. Ӯ на танҳо ёрӣ медод, балки ҳамеша мекӯшид аз одамон беҳтаринашонро дастгирӣ кунад. Ҳар кори неке, ки мекард, бо як соддагӣ ва бе ҳеч миннат анҷом медод. Барои ҳамкорону дӯстонаш хонаи ӯ гӯё мактаби меҳрубонӣ буд. Дар Афғонистон, дар фазои сиёсии сарчашмаи мушкил, як чеҳраи тоҷик бо чунин муҳаббат ва иззат ёд мешуд, ки ҳатто яке аз раҳбарони афғон гуфт: “Агар Шуравӣ Муродуллоҳ барин даҳ мушовир мефиристод, ба танку тӯпу тайёраҳои ҳарбӣ эҳтиёҷ намемонд”.
Абдунабӣ меафзояд:
“Дар ҷодаи инсонгароӣ, Шерализодаро устоди худ мешуморам. Ӯ ба ман дарси бовар, диди зиндагӣ ва маънии ростӣ дод. Агар имрӯз ман чизе ҳастам, он аз мактаби одамгарии ӯст. Ӯ оби зулол буд – мусаффо, беолоиш ва зинда…”.
Ва шояд ҳамин аст фалсафаи зиндагии Муродуллоҳ Шерализода – инсон бояд то он ҳад зияд, ки ҳатто баъд аз рафтанаш касе гӯяд: “Ӯ одам буд, як инсони комил”.
(Давом дорад)
Шариф ҲАМДАМПУР
Pressa.tj Бохабар аз гапи ҷаҳон бош!
Моро пайгири намоед Telegram, Facebook, Instagram, YouTube
Шарҳ